De rechten van jongeren bij begeleiding gaan over jouw leven, jouw doelen en jouw persoonsgegevens. Daarom is het belangrijk dat je begrijpt wat er wordt afgesproken, vragen kunt stellen en weet waar je terechtkunt wanneer iets niet goed voelt. Op deze pagina leggen we die rechten in gewone taal uit.
Joman Zorg begeleidt jongeren en jongvolwassenen van 12 tot en met 23 jaar. Voor 12- tot en met 17-jarigen kan begeleiding via de Jeugdwet lopen; binnen onze doelgroep kan gewone begeleiding voor 18- tot en met 23-jarigen via de Wmo lopen. De gemeente onderzoekt welke ondersteuning nodig is en beslist over de toegang of beschikking.
De precieze rechtspositie verschilt per leeftijd, wettelijke route en situatie. Gezag, vertegenwoordiging, een wettelijke maatregel of een veiligheidsvraag kunnen meespelen. Deze pagina geeft algemene informatie, geen individueel juridisch advies.
Bekijk informatie voor jongeren Lees de klachtenregeling
1. Rechten van jongeren bij begeleiding: duidelijke informatie
Je mag weten waarom begeleiding wordt voorgesteld, wat de doelen zijn, wie betrokken is en welke afspraken worden vastgelegd. Informatie moet zo worden uitgelegd dat jij die kunt begrijpen. Dat betekent dat je altijd om een eenvoudiger uitleg, een voorbeeld of extra bedenktijd kunt vragen.
Voor de start bespreken we onder andere:
- welke begeleidingsvragen jij hebt;
- welke vorm van begeleiding mogelijk aansluit;
- welke doelen in het ondersteuningsplan komen;
- wie welke taak of verantwoordelijkheid heeft;
- wanneer de voortgang wordt besproken;
- welke persoonsgegevens nodig zijn en met wie informatie kan worden gedeeld.
Een aanmelding is nog geen garantie dat begeleiding kan starten. Eerst wordt bekeken of de hulpvraag past en welke toegang nodig is. De gemeente beslist over een Jeugdwet- of Wmo-voorziening; Joman Zorg beslist niet over de gemeentelijke beschikking.
2. Rechten van jongeren bij begeleiding: meedenken over doelen
Goede begeleiding wordt niet alleen vóór jou bedacht, maar zoveel mogelijk mét jou. Je mag vertellen wat je belangrijk vindt, wat al goed gaat, waar je tegenaan loopt en welke stap je als eerste wilt zetten. Jouw begeleider vertaalt dit samen met jou naar begrijpelijke en haalbare doelen.
Inspraak betekent bijvoorbeeld dat je:
- meedenkt over jouw ondersteuningsplan;
- aangeeft welke aanpak wel of niet werkt;
- vragen stelt over huisregels, contactafspraken of evaluatiemomenten;
- jouw mening geeft tijdens een evaluatie;
- bespreekt wie uit jouw netwerk kan aansluiten;
- vraagt om een afspraak opnieuw te bekijken wanneer jouw situatie verandert.
Niet iedere wens kan automatisch worden uitgevoerd. Afspraken moeten passen binnen de wet, beschikking, professionele normen, veiligheid en het werkelijke aanbod. Als iets niet kan, hoort daar uitleg bij. Lees ook over inspraak van jongeren en huiskamervergaderingen.
3. Toestemming en leeftijd: wat verandert er?
Bij vrijwillige jeugdhulp is toestemming een belangrijk uitgangspunt. De Jeugdwet maakt daarbij onderscheid naar leeftijd. Voor jongeren van 12 tot en met 15 jaar geldt in het algemeen dat zowel de jongere als de ouder of voogd met gezag bij toestemming wordt betrokken. Vanaf 16 jaar kan een jongere in het algemeen zelf toestemming geven voor jeugdhulp. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een wettelijke maatregel, wanneer iemand zijn belangen niet goed kan beoordelen of wanneer andere wettelijke regels gelden.
Vanaf 18 jaar is de jongvolwassene in beginsel zelf het aanspreekpunt en beslist diegene zelf over begeleiding en het delen van informatie. Een ouder, familielid of andere vertrouwde persoon kan nog steeds waardevol zijn, maar wordt betrokken binnen de afspraken over toestemming en privacy.
Omdat geen situatie precies hetzelfde is, legt Joman Zorg uit wie toestemming moet geven en waarom. Ben je het niet eens met een voorgestelde afspraak, zeg dat dan. Samen wordt bekeken wat de reden is, welke ruimte er is en welke vervolgstap past. Bij een besluit van de gemeente gelden andere routes dan bij een afspraak met de zorgaanbieder.
4. Recht op privacy en zorgvuldige omgang met gegevens
Joman Zorg legt persoonsgegevens alleen vast en gebruikt deze binnen een duidelijk doel en geldende regels. Je mag vragen welke gegevens worden bijgehouden, waarom dat nodig is, hoelang gegevens worden bewaard en met wie ze worden gedeeld. In de privacyverklaring van Joman Zorg staat hoe de organisatie met persoonsgegevens omgaat.
Informatie wordt niet zomaar met ouders, school, werkgever, gemeente of andere professionals gedeeld. Welke toestemming nodig is, hangt af van jouw leeftijd, gezag, wettelijke route en het doel. Soms kan of moet delen zonder toestemming, bijvoorbeeld door een wettelijke plicht of een zorgvuldig afgewogen veiligheidsbelang. De begeleider legt waar mogelijk uit welke regel geldt.
Rechtstreeks betrokken medewerkers kunnen gegevens nodig hebben om hun werk te doen. Zij mogen niet méér informatie gebruiken dan nodig is voor hun taak.
5. Recht op inzage en correctie van persoonsgegevens
Je kunt vragen welke persoonsgegevens Joman Zorg over jou verwerkt en hoe die worden gebruikt. Bij jeugdhulp gelden daarnaast specifieke regels voor het dossier. De leeftijd van de jongere, gezag, vertegenwoordiging en de belangen van andere personen bepalen wie inzage of een afschrift kan krijgen.
Staat er een feitelijke fout in jouw gegevens? Dan kun je om correctie vragen. Een professionele observatie of conclusie kan niet altijd als fout worden gewijzigd, maar je kunt vragen jouw standpunt toe te voegen. Verwijdering of vernietiging is niet altijd mogelijk door bewaarplichten of belangen van anderen.
Stuur een concreet verzoek en vermeld om welke gegevens het gaat. Joman Zorg kan eerst jouw identiteit controleren. De Rijksoverheid legt uit hoe je inzage, een kopie, wijziging of vernietiging van een jeugdhulpdossier aanvraagt. De Autoriteit Persoonsgegevens geeft uitleg over inzage en rectificatie.
6. Recht op respectvolle en professioneel verantwoorde begeleiding
De rechten van jongeren bij begeleiding betekenen onder meer dat medewerkers respectvol met je omgaan, afspraken duidelijk uitleggen en handelen binnen hun rol en deskundigheid. De begeleiding hoort aan te sluiten bij de vastgelegde doelen en moet op afgesproken momenten worden geëvalueerd. Ook hoort duidelijk te zijn bij wie je terechtkunt wanneer een afspraak niet wordt nagekomen of wanneer jij je onveilig of niet gehoord voelt.
Joman Zorg biedt begeleiding; geen medische of psychologische behandeling, diagnostiek of therapie. Dagstructuur, school, werk, administratie, huishouden en reizen kunnen begeleidingsdoelen zijn, maar zijn geen gegarandeerde losse diensten. Bij een vraag buiten het aanbod kan een passender route worden besproken, zonder plaatsing of beschikbaarheid elders te garanderen.
Veilig werken betekent dat signalen en risico’s serieus worden onderzocht en dat medewerkers volgens toepasselijke afspraken en wettelijke stappen handelen. Geen enkele zorgaanbieder kan beloven dat ieder risico volledig wordt voorkomen. Je mag wel vragen hoe een melding wordt opgepakt, welke afspraken worden gemaakt en wie verantwoordelijk is voor de vervolgstap.
7. Recht om steun mee te nemen
Je mag vragen of een ouder, familielid, vriend, mentor of andere vertrouwde persoon bij een gesprek kan aansluiten. Of dat mogelijk en wenselijk is, hangt af van jouw leeftijd, toestemming, privacy en het doel van het gesprek. Spreek vooraf af welke rol deze persoon heeft en welke informatie besproken mag worden.
Bij een Wmo-melding of het onderzoek door de gemeente kun je om gratis onafhankelijke cliëntondersteuning vragen. Een cliëntondersteuner kan meedenken, informatie geven en meegaan naar gesprekken. De gemeente moet deze ondersteuning beschikbaar stellen, maar organiseert dit zelf. De Rijksoverheid beschrijft de route naar Wmo-ondersteuning en onafhankelijke cliëntondersteuning.
Voor jongeren en ouders die met jeugdhulp te maken hebben, is Jeugdstem beschikbaar als onafhankelijke vertrouwenspersoon. Een vertrouwenspersoon kan uitleg geven over rechten, meedenken bij een lastig gesprek en ondersteunen bij een klacht. Bekijk de officiële informatie over Jeugdstem en vertrouwenspersonen in de jeugdhulp.
8. Rechten van jongeren bij begeleiding: klacht en bezwaar
Een klacht over de uitvoering van begeleiding is iets anders dan bezwaar tegen een besluit van de gemeente. Daardoor is het belangrijk om eerst vast te stellen waar jouw vraag over gaat.
Je bent ontevreden over de begeleiding
Je mag bespreken wat er is gebeurd met je begeleider of een andere medewerker bij wie je je veilig voelt, maar dat hoeft niet eerst. Je kunt ook rechtstreeks de klachtenregeling van Joman Zorg gebruiken. Daar staat welke route geldt en welke onafhankelijke ondersteuning beschikbaar is. Voor jeugdhulp kan een vertrouwenspersoon van Jeugdstem helpen. De Rijksoverheid geeft een overzicht van klachtenroutes binnen de jeugdhulp.
Je bent het niet eens met een besluit van de gemeente
De gemeente beslist over toegang tot jeugdhulp of Wmo-ondersteuning. Ben je het niet eens met een formeel besluit, kijk dan in de beschikking hoe en binnen welke termijn je bezwaar kunt maken. Voor een Wmo-besluit is de gebruikelijke bezwaartermijn zes weken. Joman Zorg kan een gemeentelijk besluit niet zelf wijzigen. Lees de officiële uitleg over bezwaar tegen een Wmo-beslissing.
Praktische checklist: zo gebruik je jouw rechten
- Vraag om uitleg in woorden die jij begrijpt.
- Controleer of jouw doelen en afspraken duidelijk in het ondersteuningsplan staan.
- Vraag wie toegang heeft tot jouw gegevens en waarom.
- Geef aan welke persoon jij bij een gesprek wilt meenemen.
- Noteer vragen en afspraken vóór een evaluatie.
- Vraag om correctie wanneer feitelijke persoonsgegevens niet kloppen.
- Bespreek onvrede vroeg en gebruik de klachtenregeling als dat nodig is.
- Kijk bij een gemeentelijk besluit naar de bezwaarclausule en de genoemde termijn.
Veelgestelde vragen over rechten van jongeren bij begeleiding
Mogen mijn ouders alles weten wat ik bespreek?
Nee, niet automatisch. Wat ouders of verzorgers mogen weten, hangt af van jouw leeftijd, wie het gezag heeft, jouw toestemming, de wettelijke route en de inhoud van de informatie. Voor jongeren van 12 tot en met 15 jaar gelden andere regels dan voor jongeren van 16 en 17 jaar. Vanaf 18 jaar is de jongvolwassene in beginsel zelf het aanspreekpunt. Vraag jouw begeleider om precies uit te leggen wat in jouw situatie geldt.
Mag ik mijn ondersteuningsplan lezen?
Je mag vragen welke doelen en afspraken over jou zijn vastgelegd en daarover meepraten. Voor inzage in het volledige dossier gelden aanvullende regels, onder andere over leeftijd, vertegenwoordiging en de privacy van anderen. Vraag schriftelijk om inzage als je het dossier of jouw persoonsgegevens wilt controleren.
Kan ik een andere begeleider vragen?
Je kunt bespreken waarom de samenwerking niet goed voelt en welke mogelijkheden er zijn. Een wisseling is niet altijd direct mogelijk; Joman Zorg bespreekt welke vervolgstap haalbaar is.
Kan ik stoppen met begeleiding?
Bij vrijwillige begeleiding kun je jouw wens om te stoppen bespreken. De gevolgen hangen af van leeftijd, toestemming, beschikking, een eventuele wettelijke maatregel en veiligheid. Vraag daarom eerst uitleg over de gevolgen.
Waar kan ik terecht als ik mij niet gehoord voel?
Je kunt beginnen bij je begeleider, zorgcoördinator of een andere medewerker. Je kunt ook de klachtenregeling gebruiken. Bij jeugdhulp kan Jeugdstem onafhankelijk meedenken. Bij een Wmo-vraag kun je de gemeente vragen om een onafhankelijke cliëntondersteuner. Gaat het om een gemeentelijk besluit, volg dan de bezwaarroute die in de beschikking staat.
Wil je een afspraak of recht bespreken?
Heb je een vraag over jouw ondersteuningsplan, privacy, dossier of de manier waarop een afspraak wordt uitgevoerd? Bespreek die eerst met jouw begeleider. Wil je algemene informatie over het aanbod of een aanmelding, bekijk dan de informatie voor jongeren, lees de toelatingscriteria of ga naar aanmelden bij Joman Zorg.
Stel een vraag Bekijk de aanmeldroute